จับตาตลาดสินเชื่อโลกหวั่นเหือดอีกรอบ

จัดทำบทความโดยนางสาวสิรินุช สมบัติวิชาธร เลขทะเบียน 5002100592
เรื่อง จับตาตลาดสินเชื่อโลกหวั่นเหือดอีกรอบ

ปัญหาเกี่ยวกับการขอเลื่อนนัดชำระหนี้ออกไปเป็นระยะเวลา6เดือนของกลุ่มดูไบเวิลด์ซึ่งเป็นบริษัทการลงทุนของรัฐบาลดูไบสะท้อนให้เห็นถึงความเสี่ยงด้านเครดิต

หรือความเสี่ยงจากการผิดนัดชำระหนี้ ที่ยังมีอยู่ในระบบการเงินของโลกและส่งผลกระทบเชิงลบต่อมูลค่าตราสารหนี้ที่เคยขยับสูงขึ้นมากในช่วงต้นปีมานี้

ถ้าหากจะเทียบกับมูลค่าการตัดจำหน่ายหนี้เป็นสูญของบรรดาธนาคารต่างๆ ทั่วโลกหลังเกิดวิกฤติการเงินครั้งล่าสุดเมื่อปีที่ผ่านมาซึ่งประเมินว่าจะมีมูลค่ารวมกันเกือบๆ 3 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐฯ หรือกว่า 99 ล้านล้านบาท มูลค่าหนี้ของดูไบเวิลด์ 45,000 ล้านดอลลาร์ ก็ดูจะเป็นเงินเพียงน้อยนิด และด้วยเหตุผลดังกล่าวนักวิเคราะห์จำนวนมากจึงมองว่า ปฏิกิริยาเทขายที่เกิดขึ้นในตลาดหุ้นทั่วโลกเมื่อปลายเดือนพฤศจิกายนที่ผ่านมาหลังจากมีข่าวการขอเลื่อนชำระหนี้ของดูไบเวิลด์นั้นออกจะเกินเหตุไปหน่อย กระนั้นก็ตาม มีผู้วิเคราะห์ว่า ปฏิกิริยาในตลาดทุนที่เกิดขึ้นต่อข่าวดังกล่าวเป็นเพียงส่วนหนึ่งของเหตุการณ์ปกติที่มักจะเกิดขึ้นในช่วงทำกำไรส่งท้ายปี ซึ่งมักจะมีการเทขายหลักทรัพย์ที่มีความเสี่ยงสูงออกมา

แต่ในอีกทางหนึ่ง นักวิเคราะห์กล่าวว่า ความวิตกกังวลที่เกิดขึ้นเกี่ยวกับการผิดนัดชำระหนี้และความเสี่ยงในตลาดสินเชื่อ อาจจะทำให้บรรดาธนาคารกลางจำเป็นต้องยื่นมือเข้ามาปลดล็อกสินเชื่อและช่วยเหลือให้ธนาคารพาณิชย์ปล่อยกู้เพิ่มขึ้น อันจะนำไปสู่วงจรการลงทุนแบบสุ่มเสี่ยงเพื่อทำกำไรกันอีกระลอก

อย่างไรก็ตาม ท่าทีของธนาคารกลางแห่งรัฐดูไบที่ออกมายืนยันแต่เนิ่นๆ เลยว่า จะไม่นำเงินมาช่วยโอบอุ้มแก้ปัญหาให้กับกลุ่มดูไบเวิลด์ นับเป็นการสะท้อนแนวโน้มประการหนึ่งในตลาดการเงินโลกว่า ท่ามกลางสถานการณ์เศรษฐกิจเท่าที่เป็นอยู่ในขณะนี้ รัฐบาลของหลายประเทศอาจไม่สามารถหรือไม่เห็นด้วยกับการเปิดคลังนำเงินภาษีของประชาชนมาช่วยแก้ไขปัญหาสินเชื่อให้กับบรรดาสถาบันการเงินได้อย่างง่ายๆ อีกต่อไป

เลนา โคมิเลวา หัวหน้าฝ่ายเศรษฐกิจกลุ่มตลาดจี-7 แห่งบริษัทค้าหลักทรัพย์ ทูลเลตต์ พรีบอน ในกรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ ให้ความเห็นว่า ในเวลานี้ตลาดการเงินได้ละทิ้งความหวังว่าจะมีมาตรการอย่างใดอย่างหนึ่งจากภาครัฐที่สามารถกอบกู้ภาคการเงินให้หลุดพ้นจากความเสี่ยงด้านเครดิตได้อย่างครอบคลุมทั้งหมดทุกเรื่อง ภาวะเช่นนั้นย่อมเป็นการขีดข้อจำกัดให้กับการลงทุนอย่างสุ่มเสี่ยงของนักการเงิน "สิ่งสำคัญที่ผู้คนจะหันมาให้ความสนใจก็คือคุณภาพแท้ๆ ของสินทรัพย์หรือตราสารที่จะลงทุน แทนที่จะเป็นเรื่องการให้ความช่วยเหลือเชิงนโยบายจากภาครัฐ" นักวิเคราะห์มองว่า แม้ความเสี่ยงในการผิดนัดชำระหนี้จะเป็นสิ่งที่พอจะตรวจวัดกันได้ แต่มาตรการป้องกันความเสี่ยงหลายมาตรการที่มีอยู่ในปัจจุบันก็ยังคงไม่เพียงพอที่จะป้องกันสิ่งที่อาจจะเกิดขึ้นในอนาคต ซึ่งในบรรดาอันตรายที่อาจเกิดขึ้นกับตลาดสินเชื่อในอนาคตนั้น มีการประเมินไว้ดังนี้

1. อสังหาริมทรัพย์เชิงพาณิชย์ สำหรับสหรัฐอเมริกา ปัจจุบันมียอดหนี้ค้างชำระมูลค่า 3.4 ล้านล้านดอลลาร์ ที่มีอสังหาริมทรัพย์เชิงพาณิชย์เช่น อาคารสำนักงาน ศูนย์การค้า ฯลฯ เป็นหลักทรัพย์ค้ำประกัน มูลค่าหนี้ดังกล่าวนับว่าสูงพอที่จะสร้างความเสี่ยงให้กับการฟื้นตัวของเศรษฐกิจสหรัฐฯ ดัชนีราคาอสังหาริมทรัพย์เชิงพาณิชย์ของมูดี้ส์ ซึ่งเป็นตัวชี้วัดมูลค่าอสังหาริมทรัพย์ที่แท้จริงอย่างหนึ่งในสหรัฐฯ ปรับตัวลดลง 43% เมื่อเทียบกับระดับสูงสุดที่เคยทำไว้ในปี 2550 ซ้ำยังตกลงสู่ระดับต่ำสุดในรอบ 7 ปี เมื่อมูลค่าของอสังหาริมทรัพย์เชิงพาณิชย์ลดลง การผิดนัดชำระหนี้ก็ทะยานสูงขึ้น กาย เลอบาส นักวางกลยุทธ์จากบริษัท แจนนีย์ แคปปิตอล มาร์เก็ตฯ ให้ความเห็นว่า สถานการณ์ดังกล่าวจะใช้เวลายาวนานกว่าจะคลี่คลาย ซึ่งเขาคิดว่าอาจจะลากยาวไปจนถึงสิ้นปี 2555

สถานการณ์ราคาอสังหาริมทรัพย์ที่จะคลี่คลายตัวเองอย่างช้าๆ ทำให้ผลกระทบที่จะมีต่อตลาดการเงินลดความรุนแรงลง อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ต้องระวังคือผลพวงที่อาจจะมีต่อตลาดสินเชื่อ เพราะหนี้ที่ผูกติดอยู่กับหลักทรัพย์ค้ำประกันที่เป็นอสังหาริมทรัพย์เชิงพาณิชย์นั้น ธนาคารเจ้าหนี้มักเป็นธนาคารระดับท้องถิ่นซึ่งไม่ใหญ่พอในระดับ "ใหญ่เกินกว่าจะปล่อยให้ล้ม" ในสายตาของรัฐบาล เมื่อโอกาสที่รัฐจะเข้ามาโอบอุ้มมีน้อย ก็มีความเป็นไปได้ที่ธนาคารเหล่านี้จะระมัดระวังตัวมากขึ้นและปล่อยสินเชื่อน้อยลง ซึ่งภาวะดังกล่าวนักวิเคราะห์มองว่าเป็นเสมือนการเหยียบเบรกกระบวนการฟื้นฟูเศรษฐกิจของสหรัฐฯ

2. สินเชื่อส่วนบุคคลหรือสินเชื่อผู้บริโภค มูลค่าหนี้บัตรเครดิตที่ยังค้างชำระในตลาดสหรัฐฯ ซึ่งสูงเกือบ 9 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ หรือกว่า 29.7 ล้านล้านบาท ก็เป็นอีกปัจจัยเสี่ยงในภาคอุตสาหกรรมการธนาคาร มีการวิเคราะห์ว่า ประมาณ 1 ใน 3 ของหนี้ดังกล่าวเป็นของลูกหนี้ที่อยู่ในข่ายผู้กู้สินเชื่ออสังหาริมทรัพย์ในกลุ่มด้อยคุณภาพและความเสี่ยงสูง (ซับไพรม์)

3. หนี้องค์การบริหารส่วนท้องถิ่น โดยปกติแล้วหนี้ของหน่วยงานรัฐบาลในระดับท้องถิ่นของสหรัฐฯ ซึ่งมีมูลค่าราว 3 ล้านล้านดอลลาร์ มักไม่ค่อยมีปัญหาการผิดนัดชำระ กระนั้นก็ตามหากมีขึ้นมาก็มักเป็นเรื่องใหญ่ เช่นกรณีของเขตออเรนจ์เคาน์ตี้ ในมลรัฐแคลิฟอร์เนีย ที่มีการผิดนัดชำระหนี้เมื่อกว่า 10 ปีที่แล้ว และกรณีของเขตเจฟเฟอร์สัน เคาน์ตี้ ที่จวนเจียนจะประสบสภาพเดียวกันในปีที่แล้ว

ปัญหาการเงินของรัฐบาลท้องถิ่นนั้นส่วนหนึ่งเนื่องมาจากภาวะการตกงานที่เพิ่มมากขึ้นและมูลค่าอสังหาริมทรัพย์ที่ดำดิ่งลง ทำให้รายได้จากการจัดเก็บภาษีของรัฐบาลท้องถิ่นลดลง ขณะที่ต้องเผชิญความเสี่ยงจากการผิดนัดชำระหนี้มากขึ้น ดัชนีพันธบัตรรัฐบาลท้องถิ่นของสหรัฐฯตกลง 5% หลังจากไต่ขึ้นไปสูงสุดในช่วงเดือนกันยายนที่ผ่านมา สวนทางกับมูลค่าตราสารหนี้อื่นๆที่มีทิศทางขยับสูงขึ้น ความกังวลเกี่ยวกับการชำระหนี้และค่าใช้จ่ายอื่นๆของรัฐบาลท้องถิ่นนำไปสู่การตัดทอนค่าใช้จ่าย ซึ่งเรื่องนี้ถูกมองว่าเป็นอุปสรรคต่อกระบวนการฟื้นฟูเศรษฐกิจของสหรัฐฯ เช่นกัน

4. ปัญหาจากตลาดที่อยู่อาศัย เป็นที่คาดหมายว่า บ้านพักอาศัยที่ติดจำนองและกำลังจะถูกยึดในระยะอันใกล้นี้ ยังมีอีกเป็นจำนวนนับล้านๆ หลังในสหรัฐฯ ข้อมูลจากบริษัทวิจัยตลาดอสังหาริมทรัพย์ เฟิร์สท์ อเมริกัน คอร์ลอจิก ชี้ว่า เจ้าของบ้านในสหรัฐฯ เกือบๆ 10.7 ล้านคน หรือคิดเป็นสัดส่วน 23% ของทั้งหมด กำลังตกอยู่ในสภาวะติดหนี้จำนองบ้านสูงกว่ามูลค่าจริงๆ ของบ้าน มีการประเมินจากหลายสถาบันว่า บ้านติดจำนองที่กำลังจะถูกยึดในอนาคตน่าจะมีจำนวนระหว่าง 3 ล้านถึง 7 ล้านหลัง

5. การผิดนัดชำระหนี้ของรัฐบาล มีการประเมินว่า หากรัฐบาลของรัฐดูไบ (ซึ่งเป็น 1 ใน 7 รัฐของประเทศสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ หรือยูเออี) ต้องประสบภาวะผิดนัดชำระหนี้ นั่นก็หมายถึงหนี้มูลค่าราว 80,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ซึ่งไม่ถือว่ามากมายนัก แต่ดูไบไม่ใช่ผู้ออกพันธบัตรรัฐบาลหรือตราสารหนี้ในรูปแบบอื่นๆ เพียงรายเดียวที่กำลังประสบปัญหา เดวิด โรเซ็นเบิร์ก หัวหน้านักเศรษฐศาสตร์ บริษัท กลัสกิน เชฟฟ์ฯ ให้ความเห็นว่า ทุกเรื่องราวปัญหาที่เกี่ยวข้องกับกองทุนการลงทุนของรัฐบาลประเทศต่างๆ นั้นนำความวิตกกังวลใจมาให้กับนักลงทุนเสมอ ทั้งนี้เพราะเกรงว่ามันจะเป็นปัญหาที่แพร่กระจายผลกระทบไปได้อย่างรวดเร็ว

จากหนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจฉบับที่ 2,486 10-12 ธันวาคม พ.ศ. 2552

ที่มา: http://www.thanonline.com/index.php?option=com_content&view=article&id=15660:2009-12-09-03-00-19&catid=90:2009-02-08-11-24-34&Itemid=425

คำถามท้ายเรื่อง
1.ปัญหาเกี่ยวกับการขอเลื่อนนัดชำระหนี้ออกไปเป็นระยะเวลากี่เดือน
2.หัวหน้าฝ่ายเศรษฐกิจกลุ่มตลาดจี-7แห่งบริษัทค้าหลักทรัพย์ ทูลเลตต์ พรีบอน ในกรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ คือใคร
3.มาตรการป้องกันความเสี่ยงหลายมาตรการที่มีอยู่ในปัจจุบันก็ยังคงไม่เพียงพอที่จะป้องกันสิ่งที่อาจจะเกิดขึ้นในอนาคต ซึ่งในบรรดาอันตรายที่อาจเกิดขึ้นกับตลาดสินเชื่อในอนาคตนั้น มีการประเมินไว้อย่างไรบ้าง

จัดทำบทความโดย นางสาวกนกวรรณ ฤทธิ์สุข เลขทะเบียน 5002100643

เรื่อง ตราสารอนุพันธ์ เครื่องมือทางการเงินที่ควรรู้จัก


เมื่อพูดถึงคำว่า “อนุพันธ์” หลายๆ คนมักนึกถึง วิธีการทางคณิตศาสตร์ที่ใช้สำหรับหาค่าความเปลี่ยนแปลงของตัวแปรตัวใดตัวหนึ่งที่เกิดขึ้นเนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของตัวแปรอีกตัวหนึ่ง บางคนคิดไกลไปถึงอนุพันธ์ซึ่งเป็นสารทางเคมีนั่นเลยทีเดียวก็มี อย่างไรก็ตาม หากเราลองพิจารณาความหมายตามพจนานุกรม ราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 จะพบว่า อนุพันธ์ หมายถึง สิ่งที่เกี่ยวเนื่อง โดยอาจไปเกี่ยวเนื่องกับตัวแปร หรือสิ่งอื่นใดก็ได้ สำหรับ “ตราสารอนุพันธ์ (Derivative)” ที่จะกล่าวถึงในบทความตอนต่อไปนี้ ก็เช่นเดียวกัน คือ เป็นตราสารทางการเงินประเภทหนึ่งที่มีมูลค่าเกี่ยวเนื่องกับมูลค่าของสินทรัพย์ที่ถูกนำมาใช้อ้างอิงในการซื้อขาย หรือที่เราเรียกกันว่า“สินทรัพย์อ้างอิง (Underlying Asset)” นั่นเอง โดยมูลค่าของตราสารอนุพันธ์จะได้รับอิทธิพลโดยตรงจากมูลค่าของสินทรัพย์อ้างอิงนั้นๆ ทั้งนี้ เมื่อมีปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่ออุปสงค์ และอุปทานของสินค้าอ้างอิงในอนาคต มูลค่าของตราสารอนุพันธ์ก็จะปรับตัวตามทันที

ผมขอเปรียบเทียบเพื่อให้เห็นภาพได้ง่ายขึ้น ก็เหมือนกับการที่เราไปจองซื้อรถยนต์ในงานมหกรรมรถยนต์ ซึ่งย่อมได้รับข้อเสนอในราคาพิเศษสุดๆ แต่เนื่องจากรถที่จองรุ่นนี้เป็นที่ต้องการของตลาดมากๆ จึงทำให้ขาดตลาดในขณะนั้น และยังไม่มีรถสำหรับส่งมอบภายในงานได้ทันที ดังนั้น เพื่อเป็นการประกันว่า หากจองซื้อรถภายในงาน ผู้จองจะได้รับการส่งมอบรถยนต์ในอนาคตอันใกล้ บริษัทรถยนต์ ก็จะทำการออกใบจองซึ่งระบุรายละเอียดทั้งรุ่นรถ จำนวนที่จองซื้อ ราคาที่จองซื้อ และระยะเวลาที่คาดว่าจะได้รับรถให้แก่เราเป็นการล่วงหน้า สำหรับเป็นหลักฐานว่า เมื่อมีรถยนต์รุ่นนี้วางจำหน่าย ทางบริษัทจะดำเนินการส่งมอบให้แก่เราผู้ถือใบจองก่อนตามรายละเอียดที่ได้ระบุไว้ข้างต้น ซึ่งใบจองที่บริษัทออกให้นี้เปรียบเสมือนกับตราสารอนุพันธ์ประเภทหนึ่งนั่นเองครับ นอกจากนี้ ทางบริษัทก็จะขอเรียกเก็บเงินมัดจำจำนวนหนึ่งจากเราในฐานะผู้ซื้อเพื่อแลกกับใบจองนั้น เกิดเป็นข้อตกลง หรือภาระผูกพันซึ่งคู่สัญญาทั้งสองฝ่ายต้องปฎิบัติตามขึ้นในอนาคต โดยเมื่อมีรถ บริษัทก็ต้องดำเนินการส่งมอบรถยนต์ให้แก่เรา ในทางกลับกัน เมื่อได้รับรถ เราก็ต้องจ่ายเงินสำหรับชำระราคาค่ารถยนต์รุ่นที่เราได้จองซื้อไว้นั้น

อย่างไรก็ตาม เป็นที่ทราบกันดีอยู่แล้วว่าสินทรัพย์ทุกชนิดมีราคาผันผวนเปลี่ยนแปลงได้ตามสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไป หากสมมติว่า ภายหลังจากงานมหกรรมรถยนต์ ความต้องการรถยนต์รุ่นนี้ในตลาดยังคงสูงขึ้นเรื่อยๆ อย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้ราคาของรถรุ่นนี้ในตลาดสูงกว่าราคาจองซื้อในงาน ใบจองที่เราถือครองอยู่ก็ย่อมที่จะมีมูลค่าสูงขึ้นตามเช่นเดียวกัน ทั้งนี้ก็เพราะ เราสามารถซื้อรถได้ในราคาพิเศษ (ตามที่ระบุไว้ในใบจอง) ถูกกว่าราคาตลาดนั่นเอง ในทางกลับกัน หากรถยนต์รุ่นนี้ไม่เป็นที่นิยมอีกต่อไป และราคาในตลาดลดต่ำลงกว่าราคาที่จองซื้อในงาน ใบจองซึ่งเราถือครองอยู่นั้นก็จะมีมูลค่าลดลงตามไปด้วย

จากตัวอย่างข้างต้น จึงพอสรุปลักษณะที่สำคัญของตราสารอนุพันธ์ที่เราควรทราบได้ดังต่อไปนี้

1. เป็นการตกลงทำธุรกรรมซื้อขายกันล่วงหน้าระหว่างคู่สัญญาสองฝ่าย ซึ่งได้แก่ ผู้ซื้อล่วงหน้า และผู้ขายล่วงหน้า โดยมีการตกลงรายละเอียดกัน ณ เวลาปัจจุบัน แต่จะมีการส่งมอบ และชำระราคากันจริงในอนาคต กล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือ การซื้อขายยังไม่เกิดขึ้น ณ เวลาปัจจุบัน แต่จะไปเกิดขึ้นจริงในอนาคตแทนนั่นเอง

2. มีค่าเกี่ยวเนื่อง หรือขึ้นอยู่กับสินทรัพย์ที่ถูกนำมาใช้อ้างอิงในการซื้อขายนั้น ซึ่งอาจเป็นสินทรัพย์ที่มีตัวตนจับต้องได้ (Physical Asset) เช่น ยางพารา ข้าว มันสำปะหลัง หรืออาจเป็นสินทรัพย์ทางการเงิน (Financial Asset) เช่น พันธบัตร หุ้นสามัญ ก็ได้ นอกจากนี้ ยังสามารถมีค่าเกี่ยวเนื่องกับตัวแปรอ้างอิง (Underlying Variable) ใดๆ ที่ถูกกำหนดขึ้นมา เช่น ดัชนีตลาดหลักทรัพย์ และอัตราดอกเบี้ยได้เช่นเดียวกัน

3. มีการกำหนดระยะเวลาในการปฎิบัติตามภาระผูกพัน หรือใช้สิทธิของคู่สัญญา กล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือ ตราสารอนุพันธ์มีอายุจำกัดนั่นเอง

4. มีการกำหนดพันธะผูกพัน (Obligation) หรือให้สิทธิ (Right) แก่คู่สัญญาในการซื้อ หรือขายสินทรัพย์อ้างอิง หรือตัวแปรอ้างอิง ณ เวลาใดเวลาหนึ่งในอนาคต โดยมีการระบุทั้งคุณภาพ จำนวน ราคาซื้อขาย รวมถึงวิธีการส่งมอบไว้เป็นการล่วงหน้า

อย่างไรก็ตาม ลักษณะของตราสารอนุพันธ์ที่กล่าวถึงข้างต้น เป็นเพียงพื้นฐานเบื้องต้นที่สำคัญเท่านั้น ตราสารอนุพันธ์ยังมีความสลับซับซ้อนไม่น้อยไปกว่าเครื่องมือทางการเงินประเภทอื่นๆ ดังนั้น เพื่อให้รู้จักกับตราสารอนุพันธ์มากยิ่งขึ้น เราลองมาทำความเข้าใจกับตราสารอนุพันธ์ประเภทต่างๆ กันบ้างดีกว่าครับ โดยทั่วไปแล้ว จะสามารถแบ่งตราสารอนุพันธ์ออกได้เป็น 3 ประเภทหลักๆ ดังต่อไปนี้

1. สัญญาซื้อขายล่วงหน้า หมายถึง ข้อตกลง หรือสัญญาซื้อขายสินทรัพย์อ้างอิงที่จัดทำขึ้น ณ เวลาปัจจุบันระหว่างผู้ซื้อ และผู้ขาย แต่จะมีการส่งมอบ และชำระราคาจริงในอนาคต ทั้งนี้ เมื่อคู่สัญญาทั้งสองฝ่ายได้ตกลงทำสัญญากันแล้ว คู่สัญญาทั้งสองฝ่ายต่างมีพันธะผูกพันต้องปฎิบัติตามข้อตกลงที่ได้กำหนดขึ้น ไม่สามารถบิดพริ้วได้ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการชำระราคา หรือการส่งมอบสินทรัพย์ โดยผู้ซื้อต้องรับมอบสินทรัพย์ และชำระราคาเมื่อถึงวันครบกำหนดตามข้อตกลง ในขณะที่ผู้ขายก็มีหน้าที่ต้องส่งมอบ และรับชำระราคาสินทรัพย์อ้างอิงนั้น ซึ่งเราสามารถแบ่งสัญญาซื้อขายล่วงหน้าออกได้อีกเป็น 2 ประเภท คือ

§ ฟอร์เวิร์ด (Forward Contract) หมายถึง ข้อตกลง หรือสัญญาซื้อขายสินทรัพย์อ้างอิงล่วงหน้าระหว่างผู้ซื้อ และ ผู้ขายเองเป็นการส่วนตัว หรืออาจดำเนินการผ่านสถาบันการเงินก็ได้ โดยผู้ซื้อตกลงที่จะซื้อสินทรัพย์อ้างอิงในราคาที่กำหนดขึ้น ณ เวลาใดเวลาหนึ่งในอนาคต หรือที่เรียกกันว่า “Forward Price” ในขณะที่ผู้ขายตกลงที่จะขายสินทรัพย์ให้ตามเงื่อนไขที่ได้ตกลงไว้กับผู้ซื้อ และมีการส่งมอบสินทรัพย์อ้างอิง ตลอดจนการชำระราคาให้แก่กันจริงตามที่ตกลงในสัญญานั้นๆ อย่างไรก็ตาม เนื่องจากฟอร์เวิร์ดเกิดขึ้นจากการทำสัญญาส่วนตัวระหว่างคู่สัญญากันเอง เปรียบเสมือนดั่งเป็นสัญญาลูกผู้ชาย (Gentleman Agreement) ระหว่างกัน จึงไม่จำเป็นต้องมีการวางเงินประกัน หรือนำสินทรัพย์ใดๆ มาใช้ในการค้ำประกันสัญญาที่ได้จัดทำขึ้น การที่คู่สัญญาฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งอาจจะไม่ปฎิบัติตามสัญญาย่อมมีโอกาสเป็นไปได้สูง โดยเฉพาะในกรณีที่ราคาสินทรัพย์อ้างอิงมีความผันผวนอย่างมากภายหลังจากที่ได้ทำสัญญาไปแล้ว ดังนั้นก่อนที่จะตกลงทำสัญญาขึ้น ต้องพิจารณาถึงความสามารถ และความน่าเชื่อถือของคู่สัญญาในการปฎิบัติตามสัญญาที่ได้ทำขึ้นนั้นด้วย นอกจากนี้ การที่รายละเอียดของสัญญามีความยืดหยุ่นสูง สามารถปรับเปลี่ยนได้ตามความต้องการของคู่สัญญาทั้งสองฝ่าย ทั้งในด้านคุณภาพของสินทรัพย์อ้างอิง ขนาดของสัญญา สถานที่ส่งมอบ วันครบกำหนดชำระราคา และกฎเกณฑ์ข้อบังคับต่างๆ ส่งผลให้การนำฟอร์เวิร์ดไปซื้อขายแลกเปลี่ยนมือในท้องตลาดเป็นไปได้ค่อนข้างยาก เรียกได้ว่า มีสภาพคล่องต่ำมาก หรือแทบไม่มีเลยก็ได้ ทั้งนี้ ฟอร์เวิร์ดมักถูกนิยมนำไปใช้กับการซื้อขายสินค้าโภคภัณฑ์ (Commodities) เช่น ข้าวเจ้า ข้าวโพด ถั่ว ล่วงหน้า นอกจากนี้ ยังถูกสถาบันการเงินนำมาใช้เป็นเครื่องมือในการบริหารความเสี่ยงทางด้านอัตราดอกเบี้ย และอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราในอนาคตให้แก่ลูกค้าของตนด้วยครับ

§ ฟิวเจอร์ส (Futures Contract) หมายถึง ข้อตกลง หรือสัญญาซื้อขายสินทรัพย์ล่วงหน้าที่มีลักษณะลม้ายคล้ายคลึงกับฟอร์เวิร์ด แต่จะแตกต่างกันตรงที่ ประการแรก ตัวสัญญาฟิวเจอร์สจะมีความเป็นมาตรฐาน โดยมีการกำหนดรายละเอียด และเงื่อนไขไว้อย่างแน่นอน ทั้งในด้านคุณภาพของสินทรัพย์อ้างอิง ขนาดของสัญญา สถานที่ส่งมอบ และวันครบกำหนดชำระราคา ประการที่สอง การซื้อขายฟิวเจอร์สจะทำในตลาดล่วงหน้า (Futures Market) ที่มีการจัดตั้งขึ้นอย่างเป็นทางการ (Organized Exchange) เท่านั้น โดยต้องซื้อขายผ่านนายหน้า (Broker) ที่เป็นบริษัทสมาชิกของตลาดล่วงหน้าแห่งนั้น และจากการที่เป็นสัญญามาตรฐาน และมีสถานที่ซื้อขายอย่างเป็นทางการนี้เอง จึงทำให้คู่สัญญาแต่ละฝ่ายสามารถนำฟิวเจอร์สไปซื้อขายแลกเปลี่ยนมือในท้องตลาดได้ง่าย ทำให้มีสภาพคล่องสูงกว่าฟอร์เวิร์ด ประการที่สาม ราคาที่ใช้สำหรับซื้อขายสินทรัพย์อ้างอิงตามที่กำหนดไว้ในสัญญา มีชื่อเรียกว่า “Futures Price” ประการที่สี่ มีการกำหนดบัญชีวงเงินประกัน (Margin Account) ของทั้งผู้ซื้อ และผู้ขาย รวมถึงมีการปรับมูลค่าทุกสิ้นวันทำการ (Daily Settlement) ทำให้สามารถรับรู้กำไร หรือขาดทุนได้ตลอดเวลาจนกว่าจะถึงวันที่ครบกำหนดตามข้อกตกลง ประการที่ห้า มีสำนักหักบัญชี (Clearing House) ดูแลในเรื่องการรับประกันการซื้อขายตามสัญญาที่ระบุไว้ โดยจะทำหน้าที่เป็นคู่สัญญาแทน (Central Counterparty)ให้กับทั้งผู้ซื้อ และผู้ขายด้วยครับ ประการที่หก มีองค์กรกำกับดูแลควบคุมให้การซื้อขายเป็นไปอย่างเป็นธรรม และโปร่งใส ทั้งนี้ สังเกตได้ว่า จากการที่ฟิวเจอร์สมีทั้งการกำหนดบัญชีวงเงินประกัน และมีสำนักหักบัญชี ตลอดจนองค์กรกำกับดูแลนี้เอง ที่ส่งผลให้ความเสี่ยงที่เกิดขึ้นจากการทำสัญญาฟิวเจอร์สมีน้อยกว่าฟอร์เวิร์ด และประการสุดท้าย การซื้อขายฟิวเจอร์สส่วนใหญ่จะไม่มีการส่งมอบสินทรัพย์จริงๆ เกิดขึ้นเหมือนกับกรณีของฟอร์เวิร์ด โดยคู่สัญญาสามารถล้าง หรือปิดฐานะ (Offset) ของตนเองลงได้ ไม่จำเป็นต้องมีพันธะผูกพันกันจนถึงวันครบกำหนดตามข้อตกลงแต่อย่างใด อย่างไรก็ตาม หากมีการถือครองจนถึงวันที่ครบกำหนดตามข้อตกลง ก็อาจใช้วิธีส่งมอบสินทรัพย์อ้างอิง และชำระราคาจริง (Physical Delivery) หรือจะใช้วิธีหักล้างกันด้วยเงินสด (Cash Settlement) แทนก็ได้ครับ

2. สัญญาสิทธิ หรือ ออปชัน (Option) หมายถึง ข้อตกลง หรือสัญญาที่ให้สิทธิแก่ผู้ถือครองในการซื้อ หรือขายสินทรัพย์อ้างอิงที่ได้กำหนดไว้ตามจำนวน ราคา และระยะเวลาที่กำหนดไว้ล่วงหน้า สัญญาประเภทนี้จะแตกต่างจากสัญญาซื้อขายล่วงหน้าตรงที่ ประการแรก เป็นสัญญาที่ให้สิทธิที่แก่ผู้ซื้อ หรือผู้ถือครอง โดยสามารถแบ่งออกได้เป็น สิทธิในการซื้อสินทรัพย์อ้างอิง หรือที่เรียกว่า “Call Option” และสิทธิในการขายสินทรัพย์อ้างอิง หรือที่เรียกกันว่า “Put Option” ประการที่สอง เนื่องจากเป็นเพียงการได้รับสิทธิ ดังนั้น ผู้ถือครองอาจเลือกที่จะใช้ หรือไม่ใช้สิทธินั้นก็ได้ ไม่ถือว่าเป็นภาระผูกพันที่ต้องซื้อ หรือ ขายสินทรัพย์อ้างอิงดังที่ระบุไว้ในข้อตกลงแต่อย่างใด ประการที่สาม เฉพาะในกรณีที่ผู้ถือครองเลือกใช้สิทธิตามสัญญาเท่านั้นที่ผู้ขายสัญญาจะมีภาระผูกพันต้องปฎิบัติตามสัญญาที่ตนเองเป็นผู้ออก ประการที่สี่ ราคาที่ใช้สำหรับซื้อ หรือ ขายสินทรัพย์อ้างอิงตามสิทธิที่กำหนดไว้ในสัญญา มีชื่อเรียกว่า “Exercise Price หรือ Strike Price” และประการสุดท้าย นอกเหนือจากราคาที่กำหนดให้ใช้สิทธิข้างต้น ผู้ถือครองยังต้องจ่ายค่าธรรมเนียม (Premium) ให้แก่ผู้ขายสัญญา เพื่อให้ได้สิทธิในการซื้อ หรือ ขายสินทรัพย์อ้างอิงตามที่สัญญานั้นได้กำหนดไว้

3. สัญญาสวอป (Swap) หมายถึง ข้อตกลง หรือสัญญาที่จัดทำขึ้นระหว่างคู่สัญญาสองฝ่าย ที่มีความต้องการที่จะแลกเปลี่ยนสินทรัพย์อ้างอิง หรือตัวแปรอ้างอิงระหว่างกันตามจำนวนที่ระบุไว้ในอนาคต เพื่อให้เหมาะสมกับลักษณะของการดำเนินธุรกิจของตน โดยอาจมีสถาบันการเงินทำหน้าที่เป็นตัวกลางในการแลกเปลี่ยน หรือเป็นคู่สัญญาอีกด้านหนึ่งให้แทนก็ได้

นอกจากนี้ ตราสารอนุพันธ์ในแต่ละประเภทหลักที่กล่าวถึงข้างต้น ยังสามารถแบ่งย่อยออกตามประเภทของสินทรัพย์ หรือตัวแปรที่ถูกนำมาใช้อ้างอิงในการซื้อขายได้อีกด้วย ยกตัวอย่างเช่น สัญญาซื้อขายสินค้าเกษตรล่วงหน้า (Agricultural Futures) สัญญาซื้อขายดัชนี SET50 ล่วงหน้า (SET50 Index Futures) เป็นต้น ถึงตอนนี้คิดว่าหลายๆ คนคงจะเริ่มคุ้นเคยกับคำว่า “ตราสารอนุพันธ์” กันบ้างแล้วนะครับ

ที่มา : http://www.jobpub.com/articles/showarticle.asp?id=1586

บทความโดย ธนัยวงศ์ กีรติวานิชย์



คำถามท้ายเรื่อง

1.ความหมายตามพจนานุกรม ราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 จะพบว่า อนุพันธ์ หมายถึงอะไร

2.ตราสารอนุพันธ์แบ่งออกได้เป็นกี่ประเภท อะไรบ้าง

3.จงยกตัวอย่างตราสารอนุพันธ์มา1อย่าง

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!